Tập đoàn kinh tế đua nhau làm sân bay tư nhân: Cuộc đua hàng chục ngàn tỷ đồng (bài 1)

Thứ hai, 25/03/2019 | 02:36 GMT+7

NGUYỄN DUY

14 sân bay do Nhà nước đầu tư đang khai thác dưới công suất thì hàng loạt Tập đoàn kinh tế lại bỏ ngàn tỷ đồng xây sân bay mới. Vì sao?

Cuộc chạy đua

Tại buổi làm việc của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc với lãnh đạo chủ chốt tỉnh Quảng Nam về tình hình kinh tế xã hội địa phương vào chiều ngày 23/3, Thủ tướng đã giao Bộ Giao thông vận tải khẩn trương thẩm định việc điều chỉnh quy hoạch và đầu tư xây dựng Cảng hàng không Chu Lai theo đúng quy định, báo cáo Thủ tướng xem xét quyết định ngay trong quý II năm 2019.

Chu Lai sẽ là sân bay lớn nhất Việt Nam, nếu được một Tập đoàn kinh tế đầu tư theo hình thức BOT.
Chu Lai sẽ là sân bay lớn nhất Việt Nam, nếu được một Tập đoàn kinh tế đầu tư theo hình thức BOT.

Sân bay Chu Lai nằm trong Khu kinh tế mở Chu Lai thuộc tỉnh Quảng Nam, được khởi công xây dựng năm 2004. Một năm sau, ngày 22/3/2005, chuyến bay thương mại đầu tiên từ Tân Sơn Nhất đã hạ cánh xuống Chu Lai. Đây là sân bay có diện tích lớn nhất Việt Nam với 3.000ha, đường băng dài hơn 3km.

Năm 2017, tỉnh Quảng Nam đã kiến nghị Bộ Giao thông Vận tải nâng cấp sân bay Chu Lai. Theo đó, đến năm 2025 trở thành cảng hàng không quốc tế và trở thành trung tâm trung chuyển, vận tải hàng hóa lớn nhất cả nước với công suất dự kiến 1 triệu tấn hàng hóa/năm vào năm 2020 và 5 triệu tấn/năm và 4,1 triệu lượt hành khách/năm.

Theo nguồn tin của chúng tôi, một Tập đoàn kinh tế tư nhân lớn nhất Việt Nam cũng vừa đề nghị Bộ Giao thông Vận tải chấp thuận chủ trương đầu tư cải tạo, nâng cấp và mở rộng Cảng hàng không Chu Lai theo hình thức BOT

Tập đoàn này đã nghiên cứu Quyết định 148/2004/QĐ-TTg ngày 13/8/2004 của Thủ tướng Chính phủ về phương hướng chủ yếu phát triến kinh tế xã hội vùng trọng điếm miền Trung đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020. Theo đó sân bay Chu Lai được đầu tư theo hướng lâu dài xây dựng thành sân bay quốc tế trung chuyển của vùng và khu vực.

Theo Tập đoàn này, Cảng hàng không Chu Lai mặc dù có vị trí chiến lược và là hạt nhân quan trọng cho sự phát triển của tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung. Tuy nhiên, hiện nay sân bay Chu Lai chưa được đầu tư tương xứng, phù hợp với quy hoạch và không đáp ứng kịp nhu cầu phát triến kinh tế xã hội đang tăng nhanh.

Với việc các dự án trong Khu kinh tế mở Chu Lai, Khu kinh tế Dung Quất đang được đầu tư mở rộng và một số khu phức hợp nghỉ dưỡng đã và đang triển khai, theo dự báo đến năm 2025 số lượng hành khách qua Cảng hàng không Chu Lai sẽ đạt trên 5 triệu khách/năm và năm 2030 có thể đạt 15 triệu khách/năm.

“Chu Lai hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển thành trung tâm công nghiệp, dịch vụ hàng không, bảo dưỡng, sửa chữa máy bay, vận chuyển hành khách, trung chuyển hàng hóa quốc tế”, văn bản của Tập đoàn này nói.

Nhấn mạnh chủ trương đầu tư, cải tạo, nâng cấp sân bay Chu Lai theo hình thức xã hội hóa sẽ tạo điều kiện để các Tập đoàn kinh tế tư nhân được tham gia, Tập đoàn này đề nghị Bộ Giao thông Vận tải chấp thuận chủ trương cho Tập đoàn được đầu tư xây dựng cải tạo, nâng cấp và mở rộng sân bay Chu Lai.

Theo đó, Tập đoàn kinh tế này sẽ nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch toàn bộ diện tích của sân bay Chu Lai hiện hữu là 2.005ha và ngoại vi khoảng 1.000ha, bao gồm cả diện tích dùng chung giữa hàng không dân dụng nhằm rà soát, đánh giá lại tổng thể quy hoạch Cảng hàng không Chu Lai được duyệt tại Quyết định số 543/QĐ-TTg ngày 13/5/2008 và điều chỉnh quy hoạch đáp ứng nhu cầu vận tải hành khách, hàng hóa cũng như phù hợp với định hướng phát triển của cảng để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Sân bay Vân Đồn đã được Sungroup đưa vào khai thác vào cuối năm 2018.
Sân bay Vân Đồn đã được Sungroup đưa vào khai thác vào cuối năm 2018.

Trước đó, vào ngày 30/12/2018, Tập đoàn Sungroup và tỉnh Quảng Ninh tổ chức lễ khai trương Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn sau 30 tháng thi công. Quảng Ninh trở thành địa phương thứ 22 trong cả nước có sân bay dân dụng.

Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn khởi công từ năm 2015 tại xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn trên diện tích 325ha, được đầu tư theo hình thức BOT với tổng mức đầu tư 7.463 tỷ đồng, trong đó ngân sách tỉnh Quảng Ninh là 734 tỷ.

Sân bay có công suất 2,5 triệu khách mỗi năm, giờ cao điểm có thể đón 1.250 hành khách. Hệ thống sân đỗ đến năm 2020 đạt tối thiểu bốn vị trí đỗ máy bay, đến năm 2030 mở rộng lên tối thiểu bảy vị trí đỗ máy bay.

Nhà ga được xây dựng trên tổng diện tích gần 27.000m2, thiết kế 2 cao trình đến và đi riêng biệt, có một cầu hành khách cho máy bay code E, 3 cầu hành khách cho máy bay code C và 4 vị trí bãi đỗ xe giai đoạn 1, 31 quầy thủ tục hàng không.

Tại Khánh Hòa, chỉ trong 19 tháng thi công, vào tháng 7/2018, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Liên Thái Bình Dương (IPP) đã đưa vào hoạt động Nhà ga hành khách quốc tế tại Cảng hàng không Quốc tế Cam Ranh, có tổng vốn đầu tư 3.735 tỉ đồng, với công suất khai thác giai đoạn 1 là 2,5-4,5 triệu hành khách/năm. IPP tiếp tục xây dựng giai đoạn 2 để nâng công suất lên 6-8 triệu hành khách/năm.

IPP không quá xa lạ với giới đầu tư vì được dẫn dắt bởi ông Johnathan Hạnh Nguyễn, Chủ tịch Hội đồng quản trị IPP, một người có thâm niên đầu tư vào các trung tâm thương mại, xây dựng hệ thống hàng hiệu tại Việt Nam.

Sau khi trở thành cổ đông lớn tại Công ty Cổ phần Dịch vụ Hàng không Tân Sơn Nhất (Sasco), ông Hạnh đã hướng tầm nhìn vào đầu tư hạ tầng sân bay. Sự thuận lợi của ông là Sasco có cổ đông lớn là Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV).

Sau khi được cấp phép đầu tư nhà ga sân bay Cam Ranh vào đầu năm 2016, IPP tiếp tục đề xuất xây dựng thêm một đường cất hạ cánh thứ hai và nhà ga hành khách tại Phú Quốc có công suất 10 triệu lượt hành khách/năm, với tổng giá trị đầu tư lên đến gần 10.000 tỉ đồng. IPP cũng đang xin đầu tư nhà ga hành khách mới tại Cảng hàng không Tuy Hòa ở tỉnh Phú Yên có công suất 8 triệu lượt hành khách năm.

Một nhà đầu tư mới nổi khác trong lĩnh vực hàng không là Tập đoàn FLC đã gửi đề xuất đến Bộ Giao thông Vận tải muốn đầu tư, nâng cấp sân bay Đồng Hới ở Quảng Bình. Với mục tiêu muốn biến sân bay này thành cảng hàng không quốc tế hiện đại và là điểm trung chuyển tạo sự kết nối du lịch cho khu vực miền Trung. Dự kiến, sân bay Đồng Hới sẽ nâng công suất từ 500.000 lượt hành khách hiện nay lên 10 triệu lượt vào năm 2020. 

Sân bay Đồng Hới, nơi đang được Tập đoàn FLC xin đầu tư.
Sân bay Đồng Hới, nơi đang được Tập đoàn FLC xin đầu tư.

Ở Phan Thiết, Tập đoàn Rạng Đông từng gây “bão” dư luận khi được lựa chọn là nhà đầu tư thực hiện dự án sân bay Phan Thiết quy mô 543ha theo hình thức BOT vào đầu năm 2015. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 1.640 tỷ đồng, dự kiến xây dựng trong 36 tháng kể từ tháng 1/2015.

Dự án sân bay Phan Thiết có nhiều hạng mục. Trong đó, nhà ga hàng không dân dụng, công suất tối đa 300 hành khách mỗi giờ cao điểm. Tập đoàn Rạng Đông đảm trách xây dựng các công trình như đường lăn nối vào sân đỗ máy bay, sân đỗ máy bay dân dụng, sân đỗ trực thăng, nhà ga hành khách, đài kiểm soát không lưu…

Còn UBND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cũng vừa chấp thuận đầu tư sân bay Lộc An do Công ty TNHH Hồ Tràm làm chủ đầu tư. Sân bay này có vốn đầu tư khoảng 4.250 tỷ đồng, quy mô cảng hàng không cấp 4C với một đường băng dài 2.400m, rộng 45m, hệ thống đường lăn, sân đỗ máy bay hoàn chỉnh, nhà ga hành khách, đài kiểm soát và các công trình phụ trợ, hạ tầng kỹ thuật.

Sân bay Lộc An được xây dựng trên diện tích 244,33ha với. Trong đó, 47,55ha thuộc xã Lộc An và 196,78ha thuộc xã Láng Dài của huyện Đất Đỏ.

Có mạo hiểm?

Theo thống kê của Bộ Giao thông Vận tải, danh sách các dự án mà Bộ đang thẩm định còn có sân bay An Giang trị giá 3.400 tỉ đồng, sân bay Lai Châu trị giá 8.000 tỉ đồng hay siêu sân bay quốc tế Long Thành trị giá hàng chục tỉ USD...

Còn căn cứ theo Quyết định 236 vừa được Thủ tướng phê duyệt đầu năm nay, đến năm 2030, cả nước sẽ khai thác tổng cộng 28 sân bay, gồm 15 sân bay quốc nội và 13 sân bay quốc tế. Trong đó Nội Bài, Đà Nẵng, Cam Ranh, Tân Sơn Nhất, Long Thành là các cửa ngõ quốc tế trọng điểm. Dự kiến đến năm 2020, tổng sản lượng thông qua các cảng hàng không đạt khoảng 131 triệu hành khách/năm và 2,2 triệu tấn hàng hóa/năm.

Chuyên gia kinh tế Lê Minh Hoàng, trường Đại học Kinh tế TP.HCM cho rằng, trong lúc ngân sách Nhà nước đang gặp nhiều thách thức về nợ công, các doanh nghiệp tư nhân sẽ đóng vai trò chủ chốt trong các dự án này, tiêu biểu là các tên tuổi IPP, Sun Group, Việt Xuân Mới, VietJet Air, Taseco, Hancorp... song hành cùng với  Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) vừa được cổ phần hóa.

Sân bay Cam Ranh đã được IPP của ông Johnathan Hạnh Nguyễn đưa vào khai thác vào giữa năm 2018.
Sân bay Cam Ranh đã được IPP của ông Johnathan Hạnh Nguyễn đưa vào khai thác vào giữa năm 2018.

Tuy nhiên, việc các doanh nghiệp tư nhân đổ hàng ngàn tỷ đồng vào các sân bay được cho là khá mạo hiểm. Hãy nhìn bài toán kinh tế của ACV. Trong danh sách 22 sân bay mà doanh nghiệp này quản lý, chỉ có Tân Sơn Nhất, Nội Bài, Đà Nẵng, Phú Quốc, Phú Bài, Cam Ranh, Vinh và Buôn Mê Thuột có hiệu suất sử dụng so với công suất thiết kế là đạt từ 80% trở lên, còn 14 cảng còn lại đều vận hành dưới công suất thiết kế khá xa.

Thậm chí, chỉ 3 cái tên Tân Sơn Nhất, Nội Bài và Đà Nẵng đã chiếm đến 78% tổng lượng hành khách của ACV và doanh nghiệp này phải gánh thêm trách nhiệm bù lỗ cho hầu hết các sân bay còn lại với số tiền lên đến hàng ngàn tỉ đồng mỗi năm.

Một điểm hạn chế khác của cảng trong nước chính là còn thiếu các dịch vụ đi kèm có giá trị gia tăng cao. Theo tính toán của Công ty Cổ phần Chứng khoán FPTS, doanh thu phi hàng không trên một hành khách qua các cảng quản lý bởi ACV chỉ đạt 1,4USD, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của châu Á là 10USD hay hai quốc gia liền kề là Thái Lan là 5,8USD và Malaysia là 4,2USD.

Tập đoàn kinh tế đua nhau làm sân bay tư nhân: Không phải vì lợi nhuận (bài 2)

Các Tập đoàn khi làm sân bay không phải để kiếm tiền mà chỉ là thúc đẩy hạ tầng và phục vụ cho các dự án khác của mình.

Từ khóa: